Biała Nyska, położona kilka kilometrów od Nysy , to kolejne miejsce na mapie regionu, w którym istniała imponująca rezydencja, dziś niemal całkowicie zapomniana. Mało kto wie, że właśnie tutaj stał okazały pałac, którego los jest symboliczną historią wielu śląskich zabytków.
Od grodu do zamku
Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1231 roku, kiedy biskup wrocławski nadał te ziemie komesowi Zygfrydowi. W czasach niemieckich miejscowość nosiła nazwę Bielau, a obecną – Biała Nyska – otrzymała w 1946 roku.
Początkowo istniała tu drewniana warownia, przypisywana Henrykowi IV Probusowi. Teren ten był areną ostrych sporów między książętami piastowskimi a biskupami wrocławskimi. Jednym z uczestników tych konfliktów był książę Bolko I Surowy, który pod koniec XIII wieku rozpoczął budowę nowego murowanego zamku. Ponieważ prowadził zbrojne wyprawy na ziemie biskupie, został obłożony klątwą i w 1296 roku zmuszono go do rozebrania niedokończonej warowni – według innych przekazów została ona po prostu zburzona.
Renesansowy pałac nad stawem
Na fundamentach dawnej twierdzy w XVI wieku wzniesiono pałac, który otaczał staw. Rezydencja była kilkukrotnie przebudowywana, a pod koniec XIX wieku nadano jej nowy, reprezentacyjny wygląd inspirowany słynnym pałacem w Mosznej.
Pałac miał cztery skrzydła otaczające prostokątny dziedziniec z krużgankami oraz własną kaplicę. Trzykondygnacyjną budowlę z cegły i kamienia przykrywały wysokie dachy z lukarnami, a jeden z narożników wieńczyła wysoka baszta. Całość dopełniał park w stylu angielskim, który stanowił ozdobę całej posiadłości.
Ostatni właściciel i wojenny dramat
Ostatnim właścicielem pałacu był baron Krystian Rudolf von Falkenhausen.
Pałac przetrwał wojnę niemal bez większych zniszczeń. Dopiero wkroczenie Armii Czerwonej do wsi przyniosło tragedię – duża część zabudowy została spalona, a ogień nie ominął także rezydencji. Po pożarze w stosunkowo dobrym stanie zachowała się jeszcze wieża oraz pałacowa kuchnia, w której aż do końca lat 50. pieczono chleb. W kaplicy przetrwały nawet witraże.
Zniszczenie w czasach pokoju
Po wojnie majątek wraz z ruinami przejął Skarb Państwa, przekazując go utworzonemu w Białej Nyskiej Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu (PGR). Przez pewien czas ruiny stały jeszcze w całości, jednak w latach 60. XX wieku, bez zgody konserwatora zabytków, pałac został wysadzony w powietrze. Materiał budowlany wykorzystano do budowy obiektów dla pracowników PGR oraz w okolicznych wsiach. To, czego nie użyto, spoczęło na dnie dawnego pałacowego stawu.
Co zostało?
Dziś po jednej z najpiękniejszych rezydencji tej części Śląska pozostały jedynie:
- fragmenty parku,
- brama wjazdowa,
- oraz archiwalne fotografie, udostępniane m.in. przez Fotopolska.eu.
Historia pałacu w Białej Nyskiej to kolejny dowód na to, jak wiele bezcennych zabytków region utracił już nie w czasie wojny, lecz w latach powojennych – przez brak opieki, świadomości i poszanowania dziedzictwa.
Aktualnie
W Białej Nyskiej trwają obecnie intensywne prace związane z rewitalizacją tamtejszego parku. Jak informuje Kordian Kolbiarz, inwestycja obejmuje m.in. powstanie atrakcyjnej ścieżki przyrodniczo-edukacyjnej, elementów małej architektury oraz działania ukierunkowane na ochronę i pielęgnację przyrody, w szczególności cennych, starych drzew. Efektem prowadzonych prac będzie także nadanie sześciu okazałym drzewom statusu pomników przyrody. Park w Białej Nyskiej ma charakter parku angielskiego i kryje w sobie bogatą historię – do końca II wojny światowej znajdował się tu zamek, porównywany niegdyś do znanego obiektu w Mosznej. Rewitalizacja ma przywrócić temu miejscu dawny blask i uczynić je atrakcyjną przestrzenią rekreacyjną dla mieszkańców.
