W pierwszej połowie XVIII wieku, przy drodze łączącej Bramę Wrocławską z mostem przez Nysę Kłodzką, z inicjatywy biskupa wrocławskiego i księcia nyskiego Franciszka Ludwika von Neuburga, powstała jedna z najbardziej imponujących budowli barokowej Nysy – Szpital Elektorski, znany również jako Szpital Świętej Trójcy (Hospital Sanctae Trinitatis).
Centralna placówka medyczna Nysy
Celem budowy szpitala była konsolidacja wszystkich dotychczasowych placówek szpitalnych działających na terenie Nysy. Wzniesiono go w strategicznym miejscu – w kwartale dzisiejszych ulic: Wolności, Ogrodowej, Drzymały i Piastowskiej. To monumentalne przedsięwzięcie architektoniczne miało być wyrazem nowoczesnego podejścia do opieki zdrowotnej w ówczesnym Księstwie Nyskim.
Kontrowersje wokół dat
Źródła historyczne nie są zgodne co do dokładnych dat rozpoczęcia i zakończenia budowy. Niemieckie zapisy podają lata 1723, 1724 lub 1726 jako początek inwestycji oraz 1733, 1736 lub 1739 jako datę jej ukończenia. Najstarszym i najbardziej wiarygodnym źródłem wydaje się publikacja Ferdinanda Minsberga z 1834 roku
Lata 1726-1736.
Dzieło wybitnych twórców
Za projekt architektoniczny odpowiadał Christoph Tausch, jezuicki architekt i malarz, nadworny projektant biskupa Neuburga. Tausch był również autorem projektu gmachu słynnego Carolinum – jezuickiej uczelni w Nysie. Pracami budowlanymi kierował Feliks Antoni Hammerschmidt, znany z nadzoru nad budową kościoła św. Piotra i Pawła oraz Pałacu Biskupiego.
Szpital określany był w dokumentach jako: „Das Churfürstliche neu erbaute Hospital”, „Churfürstliche neuen Gebäude” (Nowa Budowla Elektorska), ,,Churfürstliche ,,Churfürstliche grosse Spittal”.
Źródło Facebook: Opolszczyzna – „,stare” okolice
23-29 maja 2025r.
Tragiczny finał
Szpital funkcjonował zaledwie 15 lat. 12 stycznia 1741 roku, w obliczu nadciągającej armii pruskiego króla Fryderyka II, komendant twierdzy Nysa, pułkownik von Roth, wydał rozkaz spalenia przedmieść miasta – w tym również Szpitala Elektorskiego. Miało to być działanie przygotowawcze do obrony Nysy podczas I wojny śląskiej. Monumentalna budowla legła w gruzach, zanim zdążyła na dobre wpisać się w krajobraz miasta.
Cegła po cegle – szpital w forcie?
Według niektórych przekazów, kamień i cegły pozyskane z ruin szpitala mogły zostać wykorzystane przy budowie Fortu Prusy – jednego z ważniejszych elementów nyskiej twierdzy, wzniesionego przez Prusaków po przejęciu miasta.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Odwiedź Muzeum Powiatowe w Nysie, które gromadzi dokumenty, ryciny i materiały poświęcone barokowej architekturze miasta i jego dawnym instytucjom.
Pamięć i dziedzictwo
Choć sam szpital nie przetrwał do naszych czasów, jego historia na trwałe zapisała się w dziejach Nysy. Budowla ta była świadectwem ambicji i potęgi barokowego mecenatu kościelno-państwowego oraz symbolem nowoczesnego jak na tamte czasy podejścia do opieki zdrowotnej. Dziś o jej istnieniu przypominają źródła historyczne i badania archiwalne.
Źródło Facebook: Opolszczyzna – „stare” okolice
Tekst opracowany na podstawie źródeł opracowań historycznych dostępnych na polska-org.pl i salon24.pl.
